با پیشرفت تکنولوژی در کلیه عرصه های زندگی فردی و اجتماعی، تکنولوژی برنامه ریزی شهری و منطقه ای بویژه تکنولوژی برنامه ریزی کاربری اراضی شهری در حال پیشرفت می باشد. فعالیت های انسان، بر روی زمین انجام می شود، که متعلق به نسل های آتی هم می باشد، پس برای بالا بردن کارائی استفاده از آن، نیاز به برنامه ریزی دقیق، با صرف زمان کم تر و قابل درک می باشیم.
مطرح شدن مدل ها و سیستم های جدید در برنامه ریزی کاربری اراضی شهری برای درک و مواجهه با پیچیدگی ها و فهم ساده تر بسیاری از مسائل پیچیده گذشته با استفاده از تکنولوژی های مختلف مانند:
• سیستم های اطلاعات جغرافیایی (GIS)
• شبیه سازی 3D
• What-If یا UrbanSim
از جمله سیستم ها و مدل های برنامه ریزی کاربری اراضی شهری ساخت این 2 مدل آخر می باشد که طی سال های اخیر صورت گرفته است. با قابلیت های امیدوار کننده، تاثیرات قابل توجه بر برنامه ریزی کاربری اراضی شهری حاصل شده است و نتایج بدست آمده از مدل UrbanSim به واقعیت نزدیک تر می باشد.
PSS) Planning Support System)
حرکت به سمت مشارکتی کردن این سیستم و ”برنامه ریزی با مردم“ نه ”برنامه ریزی برای مردم“ .
از دهه 90 به بعد کاربرد سیستم های پشتیبانی برنامه ریزی را شاهدیم که در ابتدا وابسته به GIS بودند و به تدریج مستقل از GIS ارائه می شوند.
هر pss باید قادر به :
ذخیره اطلاعات ، مدلسازی و برقراری اطلاعات با استفاده کننده، باشد.
چارچوب کلی What-if ؟
1) به دنبال پیش بینی دقیق آینده نیست. برای تعیین اینکه چه اتفاقی در آینده می افتد با به کار گرفتن سیاست های خاص ( مانند : اجرای گزینه های مختلف کاربری زمین ) و فرضیه های مربوط به آینده ( مانند: روندهای آتی جمعیت و اشتغال ، ویژگی های خانوار ، و تراکم ) .
2) این سیستم شامل معیارهای تعامل فضایی مانند دسترسی به محل اشتغال ، خرید و فرصت های گذران اوقات فراغت نمی باشد.
3) به دنبال پیش بینی رفتار عاملان شهری ( خانوارها ، سرمایه گذاران، و بنگاه ها ) نمی باشد.
4) بازارهای زمین ، مسکن و کار و خدمات شهری را ، در نظر نمی گیرد.
5) به مدلسازی آشکار رفتار عاملان ( خانوارها ، بنگاه های تجاری، و شرکت های ساختمانی ) نمی پردازد.
6) این مدل کاملا ساده و کاربردی می باشد.
7) این مدل مناسب برای نواحی مواجه با توسعه سریع شهرنشینی و مسائل ناشی از ازدحام ترافیک ، زیر ساخت های نامناسب و نبود فضای باز و کشاورزی.
8) این مدل بر پایه GIS که امکان پیش بینی کاربری اراضی در سطوح مطالعاتی خردتر را می دهد.
9) یک مدل از پایین به بالا ، و با واحدهای زمین یا مناطق تحلیلی همگن
UAZ) Uniform Analisis Zones) ، با اعمال سیست های انتخابی مختلف و تخصیص تقاضاهای کاربری زمین پیش بینی شده و در نهایت استخراج وضعیت منطقه از طریق جمع آوری ارزش واحدهای زمین.
10) UAZ پلی گن های ایجاد شده توسط GIS که از کلیه جهات همگن می باشند.
در نتیجه همه نقاط درون یک UAZ ، شیب مشابه دارند، در یک منطقه شهرداری واقعند، دارای کد منطقه ای واحدند، در فاصله مشابه از یک بزرگراهند. یعنی UAZ ها از طریق انطباق لایه های مختلف در GIS ایجاد می شوند.
لایه های نقشه ای شاملِ:
اطلاعات وضعیت طبیعی ( مانند شیب ها ، خاک ها و چشم اندازها )
زیر ساخت های موجود و پیشنهادی ( مانند نزدیکی به تقاطع جاده های عمده و وجود خدمات آب و فاضلاب)
مقررات کنترل کاربری اراضی ( مانند بخش های منطقه بندی شده و کاربری های برنامه ریزی شده)
What-if الگوهای کاربری زمین در آینده را از طریق تعادل عرضه و تقاضای زمین برای کاربری های مختلف پیش بینی می کند. شکل های مختلف آینده یک منطقه را می توان با تعریف سناریو های مختلف متناسب بودن رشد و تخصیص ، به دست آورد.
برای مثال : سناریوی حفاظت محیطی :
با در نظر گرفتن تأثیرات سیاست های محدود کنندۀ رشد در نواحی خوش منظره و اراضی مناسب برای کاربری کشاورزی.
سناریوی سازندگی :
بررسی آثار ناشی از اجازه ادامه رشد برای رسیدن به سطح مشخصی از تراکم برای زمین های قابل ساخت وساز منطقه.
ایجاد فایل های UAZ
با عملیات استاندارد ترکیب لایه ها در GIS ، لایه UAZ ساخته می شود، دستورات Union در GIS برای ترکیب این لایه ها به یک لایه واحد UAZ منجر می شود.
تنها لایه ای که برای What-if? مطلقا ضروری است ، کاربری زمین می باشد. بقیه لایه ها بر حسب مورد ساخته می شوند.
در اغلب حالات، 3 لایه اطلاعات طبیعی ، 2 تا 3 لایه کنترل کاربری زمین و زیرساخت ها و تعدادی لایه نمایش مرزها وجود دارد.
مانند : مسیر رودخانه ها مسیر فشار قوی راه های اصلی تمام راه ها
در نهایت این مدل، خروجی هایی به شکل نقشه و گزارش ارائه می دهد که کاربری اراضی آینده را با توجه به سیاست های اتخاذ شده در مناطق قابل توسعه اختصاص می دهد.
مدل what if
مقدمه:
برنامه ريزي كاربري زمين همواره يكي از اركان اصلي و كليدي در برنامه ريزي شهري و منطقه اي بوده است. از ديرباز تا كنون برنامه ريزان به دنبال روشهايي بوده اند تا از اين طريق بتوانند نحوة استقرار كاربريها را در سطوح مختلف برنامه ريزي مشخص سازند. روشهاي استفاده شده در اين مقوله اغلب به صورت دستي بوده، گاه بسيار پيچيده و وقت گير است. امروزه با پيشرفت فناوري و وجود پايگاههاي GIS اطلاعاتي قوي جغرافيايي اين امكان براي برنامه ريزان فراهم شده تا روشهاي پيچيده و زمانبر پيشين را با سهولت ،سرعت و دقت بيشتري پيش برند . پيش بيني مي شود، سيستم پشتيباني برنامه ريزيWhat if با به کار گیری داده های GIS، که در مراحل آغازين کاربرد خود است، بتواند در اين امر كمك زيادي به برنامه ريزان بنمايد.
امروزه شرح خدمات طرح های جامع، که محصول غالب فرآیند برنامه ریزی شهری ایران به شمار می آید، مشاورین را ملزم به ارائه نقشه قطعی کاربری زمین با معیارهای کلاسیک شهرسازی، و معمولاً بر مبنای پیش بینی قطعی جمعیت و شاغلین بخش های مختلف می نماید، در حالی که تعداد و تنوع عوامل پویا در سیستم شهری یک برنامه ریزی انعطاف پذیر را می طلبد.
نرم افزار What if را می توان در جهت داده های موجود GIS، مسائل و خواسته های جامعه مورد مطالعه تطبیق داد و خروجی های نقشه ها در گزارش هایی که به راحتی قابل فهم باشند و بتوان آنها را برای رواج برنامه ریزی مشارکتی شهر به کار بست، استخراج کرد. این نرم افزار به مشارکت دادن مستقیم مردم در فرآیند برنامه ریزی کمک می کند تا اختلاف متخصصان و سیاستمداران محدود گردد، تفاوت دانش بین متخصصان و اشخاص عادی کاهش یابد و مردم نسبت به برنامه ها و پیشنهادهای ارائه شده نوعی احساس تعلق پیدا کنند.
معرفی سیستم What if
با تغییرات بوجود آمده در تکنولوژی کامپیوتر، گرایش به سمت مدلسازی کامپیوتری توسط برنامه ریزان و توسعه سیستم های پشتیبانی برنامه ریزی ( planning support system) افزایش یافته است، از طرف دیگر، برنامه ریزان به سرعت، برنامه ریزان برای مردم، را رها کرده و به سمت تلاش های مشارکتی و به عبارتی« برنامه ریزی با مردم» پیش رفته اند. What if یک سیستم پشتیبانی برنامه ریزی پویا بر پایه GIS است که پایگاه های داده ای GIS را که قبلا به منظور پشتیبانی از اقدامات شهری و محله ای ساخته شده اند به کار می گیرد، تا تاثیر گزینه های مختلف در زمینه سیاست های عمومی را ارزیابی کند.
دراين نرم افزار با استفاده از سناريوها و فرضيات مختلف، اقدام به پيشنهاد انواع متعددي طرح كاربري زمين در مقاطع مختلف زماني درآينده شده و از اين طريق امكان انتخاب بين گزينه هاي مختلف فراهم مي گردد. بدين وسيله برنامه ريزان به هدف ديگر خود كه انجام برنامه ريزي مشاركتي ،برپاية مداخله گروه ها و نهادهاي برنامه ريزي است،نزديك مي شوند.
سیستم های پشتیبانی برنامه ریزی در واقع سیستم هایی هستند که بالقوه اثر احتمالی نظریات برنامه ریزان و سیاست گذاران را در برنامه ریزی شهری آشکار می کنند. این سیستم ها غالبا به سیاست گذاران کمک می کنند تا فعالیت هایشان را مورد سنجش و ارزیابی واقعی قرار دهند. این سیستم ها به منزله بازو های تصمیم گیری هستند و در تمامی زمینه های تجزیه و تحلیل های علمی در حال گسترش اند و جنبه حمایتی در قضاوت دارند.
مفروضات یک سیستم پشتیبانی برنامه ریزی بر این است که برای یک مسئله فقط یک پاسخ وجود ندارد؛ و به کاربران اجازه می دهد که تخصص خودشان را برای حل مسئله به کار بندند. از این رهگذر کاربران قادر خواهند بود که قضاوت تخصصی و غریزی خود را درباره پدیده هایی که قابل تبدیل به مدل نیستند به کار بندد. علاوه بر این چون در هر مرحله یک نحوه بیان از مسئله ارزیابی می شود، در فرآیند مذکور به گروه ها اجازه داده می شود که راه حل ها را ارزیابی و در خصوصیات مسئله تجدید نظر کنند.
سيستم پشتيباني برنامه ريزي (What if) براي اولين بار درسال 1996 طراحي و عرضه گرديد و سپس اين نرم افزار، علاوه بر ايالات متحده ، دركشورهاي ديگري نظير : مالزي، كره، استراليا، تركيه مورد استفاده قرارگرفت . براي اولين باردر سال ٢٠٠٤ دركشورايران براي تعيين الگوهاي مختلف كاربري زمين در مطالعات برنامه ريزي شهري اين مدل به كارگرفته شد. اولين مطالعه امكانسنجي کاربرد اين نرم افزار درايران ،به سال١٣٨١درخصوص تهية طرح کاربري اراضي شهر درود برمي گردد.
این مدل با آگاهی از محدودیت های دانش، اطلاعات و منابع در دسترس برنامه ریزان، اهداف غیر واقعی و پیش بینی واحد را برای آینده کنار می گذارد و به جای آن به ارائه تعدادی پیش بینی سناریو مانند می پردازد.
با توجه به اینکه این مدل کاربری اراضی آینده را با توجه به سیاست های اتخاذ شده در مناطق قابل توسعه پیش بینی می کند ، لذا لازم است مباحث مختلفی برای دقیق تر شدن و کامل تر شدن پیش بینی بررسی شود. با توجه به اینکه برای این مدل از دو نرم افزار GIS ,WHAT IF که ویژگی تحلیل اطلاعات را دارند استفاده می شود، طبیعی است هر چه قدر موضوعات مورد بررسی از یک فضا بیشتر باشد نتیجه دقیق تری را به یک برنامه ریز شهر خواهد داد.
What if یک سیستم پشتیبانی برنامه ریزی مبتنی بر سیستم های اطلاعات جغرافیایی است که که از داده های خروجی GIS برای مقاصد زیر استفاده می کند:
1- انجام تحلیل تناسب اراضی؛2- به تصویر کشیدن و طراحی تقاضاهای آتی کاربری اراضی؛3- به تصویر کشیدن و طراحی الگوهای آتی کاربری اراضی؛4- به تصویر کشیدن و طراحی روندهای به کارگیری نیروی انسانی، ساخت و ساز خانه و رشد جمعیت برای بلوکهای سرشماری و زیرناحیه های تعریف شده بوسیله کاربر.
ویژگی های مدل What-if
1- به دنبال پیش بینی دقیق آینده نیست.
What-if نوعی ابزار برنامه ریزی برای تعیین اینکه اگر سیاست های خاصی به کار گرفته شوند و فرضیه های مربوط به وضعیت آینده صحیح باشند آنگاه چه اتفاقی رخ خواهد داد می باشد. سیاست های انتخابی که می توانند در مدل در نظر گرفه شوند، شامل توسعه مرحله ای زیرساخت های عمومی و اجرای گزینه های مختلف کاربری زمین با مقررات منطقه ای است فرضیه های مربوط به آینده که می توانند در مدل در نظر گرفته شوند، شامل روندهای آتی جمعیت و اشتغال ویزگی های خانوار، و تراکم هاست.
2- این سیستم شامل معیارهای تعامل فضایی مانند دسترسی به محل اشتغال ، خرید و فرصت های گذران اوقات فراغت نمی باشد.
3- به دنبال پیش بینی رفتار عاملان شهری ( خانوارها ، سرمایه گذاران، و بنگاه ها ) نمی باشد.
4- بازارهای زمین ، مسکن و کار و خدمات شهری را ، در نظر نمی گیرد.
5- به مدلسازی آشکار رفتار عاملان ( خانوارها ، بنگاه های تجاری، و شرکت های ساختمانی ) نمی پردازد.
6- این مدل کاملا ساده و کاربردی می باشد.
7- این مدل مناسب برای نواحی مواجه با توسعه سریع شهرنشینی و مسائل ناشی از ازدحام ترافیک ، زیر ساخت های نامناسب و نبود فضای باز و کشاورزی.
8- این مدل بر پایه GIS که امکان پیش بینی کاربری اراضی در سطوح مطالعاتی خردتر را می دهد بنیان نهاده شده است.
9- یک مدل از پایین به بالا است ،که با واحدهای زمین یا مناطق تحلیلی همگن UAZ/(Uniform Analisis Zones) شروع می شود سیاست های انتخابی مختلف را برای این واحدها اعمال می کند، تقاضای کاربری زمین پیش بیتی شده را به آنها تخصیص می دهد و سپس وضعیت منطقه (مانندروندهای رشد جمعیت و اشتغال) را از طریق جمع کردن ارزش واحدهای زمین استخراج می کند.
داده های مورد نیاز برای کاربرد What-if:
قبل از اینکه What-if مورد استفاده قرار گیرد لازم است تا لایه UAZ را برای منطقه مورد مطالعه به وسیله عملیات استاندارد ترکیب لایه ها در GIS تهیه کنیم. تنها لایه ای که برای What-if مطلقا ضروری است ، کاربری زمین می باشد. بقیه لایه ها بر حسب مورد ساخته می شوند. در اغلب حالات، 3 لایه اطلاعات طبیعی ، 2 تا 3 لایه کنترل کاربری زمین و زیرساخت ها و تعدادی لایه نمایش مرزها وجود دارد.
لایه های نقشه ای می توانند
1- اطلاعات وضعیت طبیعی ( مانند شیب ها ، خاک ها و چشم اندازها )
2- زیر ساخت های موجود و پیشنهادی ( مانند نزدیکی به تقاطع جاده های عمده و وجود خدمات آب و فاضلاب)
3- مقررات کنترل کاربری اراضی ( مانند بخش های منطقه بندی شده و کاربری های برنامه ریزی شده)
را در بر بگیرند.
الگوهای کاربری زمین در آینده را از طریق تعادل عرضه و تقاضای زمین مناسب برای کاربری های مختلف پیش بینی می کند. شکل های مختلف آینده یک منطقه را می توان از طریق تعریف سناریوهای مختلف متناسب بودن رشد و تخصیص به دست آورد. به عنوان مثال، سناریوی «حفظ روند فعلی» می توان تاثیرات ادامه سیاست های توسعه فعلی را تعیین کند. یا سناریوی«حفاظت محیطی» ممکن است تاثیرات سیاست های محدود کننده رشد در نواحی خوش منظره و اراضی مناسب برای کاربری کشاورزی را در نظر بگیرد سناریوی«سازندگی» آثار ناشی از اجازه ادامه رشد تا رسیدن به سطح مشخصی از تراکم را برای کلیه زمین های قابل ساخت و ساز در منطقه مورد مطالعه بررسی می کند. فرضیه های زیربنایی سناریوهای مطرح شده در این مدل را به راحتی می توان عوض کرد تا دامنه کاملی را از تصویر آینده شهر و یا منطقه بدست آید.
نتایجی که از این سناریوهای مختلف بدست می آید می تواند تصاویر محکم و قابل فهمی را درباره آثار احتمالی سیاست های انتخابی و فرضیه های حاکم بر یک سناریو ارائه کند.
به عنوان مثال، مدل می توان نشان دهد که زمین کافی برای رشد سریع شهر، حفظ تراکم مسکونی پایین، و سیاست های حفاظت از اراضی کشاورزی، همه بطور هم زمان وجود ندارد.
مراحل تحلیلی مدل :What-if
تعیین تناسب اراضی:
صفحه فرضیه های قابلیت ارضی شامل چهار لایه مرتبط با چهار مرحله فرایند تحلیل قابلیت است:
1-تعیین عوامل تعیین کننده تناسب:
در این مرحله عواملی که برنامه ریز احساس می کند باید در تعیین مکان های مختلف برای نوع خاصی از کاربری های مختلف مورد توجه قرار گیرند، تعیین می شوند.
2-تعیین وزنه های عوامل قابلیت ارضی :
دراین مرحله به هر یک از عوامل تعیین شده در مرحله قبل وزن خاصی داده می شود که اهمیت نسبی کاربری های مختلف را برای کاربری های مختلف معین می سازد.
3-تعیین ارزش یا نرخ عوامل تعیین کننده قابلیت:
نرخ های عوامل مقادیر عددی هستند که قابلیت نسبی مکان ها را برای کاربری مشخصی تعیین می کنند؛ به عنوان مثال، در زمینه جنس خاک به خاکهای متوسط تا قوی ارزش بیشتری داده شده است تا ساخت و ساز در زمینهای مرغوب کشاورزی کمتر صورت پذیرد.
4-تعیین جایگزینی های مجاز کاربریها
در این مرحله کاربری هایی که قابلیت تبدیل از وضع موجود به کاربری هایی دیگری دارند مشخص می شوند.
بعد از طی این 4 مرحله، مدل امتیاز عوامل را برای هر UAZ از طریق وزن های تعیین شده در ارزش و یا نرخ های عوامل، مجموع ارزش ها را محاسبه می کند.امتیازات تناسب اراضی به دست آمده، قابلیت نسبی هر UAZ را برای هر نوع کاربری زمین با در نظر گرفتن کلیه عوامل تعیین می کند. نرم افزار تعدادی نقشه را که نشان دهنده قابلیت نسبی مکان های مختلف برای هر نوع از کاربری زمین است تولید می کند.
پیش بینی تقاضای کاربری زمین(تحلیل تقاضا):
تقاضای زمین را از طریق تبدیل 5 گروه اصلی کاربری شامل مسکونی، صنعتی، تجاری، منطقه حفاظت شده و کاربری های محلی به تقاضاهای مشابه در آینده مورد توجه قرار می دهد.
فرآنید پیش بینی تقاضاهای کاربری زمین با وارد کردن اطلاعات مربوط به میزان خانوار، میزان انتقال در بخش های تجاری و صنعتی و همچنین مقدار زمین مورد تیاز برای کاربریهای محلی در وضع موجود و دوره های آتی طرح شروع می گردد.
محاسبه تقاضای مسکونی:
ابتدا باید تعداد در دوره های آتی برای سناریوهای مختلف پیش بینی شود. برای این منظور جمعیت منطقه مورد مطالعه را در دوره های آتی طرح در قالب دو سناریو محاسبه کرده ، سپس با استفاده از بعد خانوار در هر دوره، تعدا خانوار را محاسبه می کنیم:
سپس با استفاده از 1) تعداد خانوار های پیش بینی شده، 2) تراکم مسکونی برای هر نوع مسکن 3) متوسط بعد خانوار برای هر نوع واحد مسکونی و 4) میزان واحدهای تخلیه شده تقاضای زمین برای کاربری مسکونی را برای در هر دوره محاسبه و پیش بینی کند.
محاسبه تقاضای بخش های صنعتی، تجاری و اداری
با استفاده از پیش بینی های انجام شده برای اشتغال کل در سطح شهر دورود برای هر سال پیش بینی در هر کدام از بخش های مذکور و هم چنین میزان تراکم فعلی و آتس شاغلان و میزان خالی بودن هر کدام از کاربری های مذکور مقدار تقاضای آتی برای توسعه بخش های صنعت ، تجاری و اداری معین می شود.
ج) محاسبه تقاضای کاربری های محلی:
مقدار زمین مورد نیاز برای کاربری های محلی تعیین می شود که مکان و اندازه آنها بستگی به جمعیت محل دارد. تخصیص تقاضاهای کاربری زمین پیش بینی شده(تحلیل تخصیص):
در فرآیند تخصیص سناریوهای مختلف مورد نظر برای توسعه محدوده مورد مطالعه که سابقا تعریف شده بوده اند به اجرا گذاشته و شده و شبیه سازی شده نتایج حاصل از هر یک نمایش داده می شود.
این گام از فرآیند شامل موارد زیر است:
1) تعیین اولویت تخصیص
2) کنترل ساخت و سازها
3) تعیین حداقل اندازه uaz ها
4) به کار گیری صفحه کنترل کاربری زمین
5) انتخاب الگوی رشد
What-if الگوهای کاربری زمین در آینده را از طریق تخصیص تقاضاهای آتی زمین محاسبه شده در سناریوی رشد به زمین های مختلف، براساس قابلیت نسبی آنها که با توجه به فرضیه های سناریوی قابلیت اراضی تعریف شده اند، پیش بینی می کند. برای مثال، در تقاضا برای زمین مسکونی اول به تخصیص مناسب ترین زمین ها برای این نوع کاربری و سپس به دومین مکان های مناسب- تا جایی که تمامی تقاضای مسکونی پوشش داده شود. اقدام می کند. در صورت نیاز، تخصیص رشد را می توان از طریق کنترل های کاربری زمین(طرح های کاربری زمین و مقررات و محدودیت های منطقه ای) و طرح زیرساخت ها کنترل کرد. در صورتی که زمین کافی برای تامین تقاضاهای پیش بینی شده وجود نداشته باشد نرم افزار این موضوع را به کاربر اعلام می کند. در این صورت کاربر باید فرضیه های شرد یا فرضیه های سناریوی تخصیص را اصلاح کند و یا تغییر دهد. برای مثال، کاربر می تواتند پیش نیازهای تناسب ارضی را ساده تر کند و امکان تبدیل یک کاربی به سایر کاربری ها را افزایش دهد، یا تراکم را بالا ببرد تا آنها را سازگار کند.
مزایای مدل What-if:
بزرگترین مزیت آن این است که سیستمی کاملا کاربردی و عملیاتی است، که می تواند با داده ها و جنبه های سیاست گذاری مورد نظر، درباره هر منطقه ای که پیش نیازهای آن وجود دارد تطبیق یابد.و کار گرفته می شود.
مزیت دیگر این سیستم ساختار ساده و آسان آن است. مفهوم کلی برقراری تعادل بین عرضه و تقاضای زمین از طریق قابلیت نسبی مکان های مختلف، پیش بینی تقاضای زمین و تخصیص زمین ها به تقاضاهای پیش بینی شده به راحتی به وسیله برنامه ریزان، سیاستگذاران و مردم درک می شوند.
البته فهم جزئیات محاسباتی این سه مرحله برای بسیاری از افراد فوق العاده مشکل است. با این حال ساختار تشکیل دهنده این سیستم قابل فهم تر از بسیاری سیستم های مشابه و پیچیده ای است که در فصل سوم به آنها اشاره شد. این سیستم برخلاف بسیاری از سیستم های دیگر، بر پایه GIS است. این مزیت به کاربران امکان می دهد تا از داده های مختلف فضایی موجود در منطقه مورد مطالعه که تهیه آنها در حال گسترش نیز هست، استفاده کنند.
استفاده از داده های GIS امکان پیش بینی کاربری اراضی در سطوح مطالعاتی خردتر را قبلا ً براساس محدوده های بزرگتر مانند حوزه های سرشماری و مانند آن بود امکان پذیر می کند. همچنین این سیستم همانند مدل کالیفرنیا، مدل شبیه سازی برنامه ریزی و سیاستگذاری است که قادر است الگوهای مختلف توسعه را تحت شرایط و فرضیه های اص سیاست گذاری و برنامه ریزی پیش بینی کند.
وات ایف به جای مبانی نظری و مفاهیم پیچیده به گونه ای طراحی شده است که ساده و کاربردی باشد. رفتار بنگاه های تجاری و خانوارها به طور ضمنی تناسب و رشد و هم چنین، اثر گزینه های مختلف سیاست گذاری به عنوان فرضیه وارد مدل می شوند و ساخت و ساز بر اساس آنها فقط در مکانی رخ می دهد که طبق ضوابط منطقه بندی و کنترل برنامه ریزی مجاز اعلام شده است.
What-if تنها یکی از سیستم هایی است که برای رسیدن به آنچه ایده آل و مد نظر است، طراحی شده است.با این حال این سیستم در ارائه نرم افزاری در دسترس،کاربری آسان، تطبیق با پایگاه های داده منطقه و وارد کردن مفاهیم تناسب اراضی، رشد و تخصیص فرآیند برنامه ریزی کاربری اراضی، منحصر به فرد است. در نتیجه وات ایف می تواند جزئی از (planning support system) جامع تری باشد که تعداد وسیع تری از مسائل مربوط به کاربری اراضی را همچون تاثیرات مالی، زیست محیطی، حمل ونقل گزینه های مختلف در بر می گیرد.
جمع بندی و نتیجه گیری
در کشور ما گسست بسیار و آشفتگی فراوان در داده های جغرافیایی (اعم از مکانی یا توصیفی) اقسام تصمیم گیری¬ها و تصمیم سازی¬ها را با مسائلی متعدد روبرو ساخته است؛ به گونه¬ای که در مواردی عینی جدایی اطلاعات توصیفی و مکانی از هم، ضعف در ساختار بندی و بعداً تحلیل داده های مکانی و توصیفی، به هنگام نبودن اطلاعات ورودی؛هدررفت اطلاعات به واسطۀ نبود نظم در گردآوری و ذخیره¬سازی آن و در نهایت اختلال یا توقف در جریان تحلیل های یکپارچه و همه جانبه را سبب شده است.
همان گونه که بحث شد نرم افزار what if? با استفاده از برخی قابلیت های سیستم های اطلاعات جغرافیایی توانایی تسهیل پیش بینی رخدادهای احتمالی آینده با فرض صحت داده های وضع موجود، و اجرای سیاست های معین را در برخی زمینه ها همانند مبحث کاربری زمین داراست.
بنابراین این مدل با افزایش پیش بینی پذیری آینده شهر، توانایی برنامه ریزی صحیح تر در تطابق با تحولات را برای برنامه ریزان، فراهم آورده؛ به سیاست مداران کمک می کند که در اتخاذ تصمیمات خود واقع بینانه تر عمل نمایند ؛ و از آنجا که نتایج منطقی و ضمنی روندهای مختلف را به وضوح ارائه می دهد، می تواند مردم را از مزایای مشارکت و همکاری خود آگاه کرده و همچنین به اعتمادسازی در بین آنها کمک کند.
توانایی این سیستم در جهت مدل سازی سیال شهر(همان گونه که در واقعیت هست) خشکی و انعطاف ناپذیری منطق بولین را تا حدودی از بین برده و راه را برای نامعلومی هایی که در آینده با معلوم شدن راه هایی تازه به روی ما می گشایند، باز می گذارد.
معرفی نرم افزار What if?
مقدمه:
What if? یک سیستم پشتیبانی برنامه ریزی مبتنی بر سیستم های اطلاعات جغرافیایی است که که از داده های خروجی GIS برای مقاصد زیر استفاده می کند:
1- انجام تحلیل تناسب اراضی؛
2- به تصویر کشیدن و طراحی تقاضاهای آتی کاربری اراضی؛
3- به تصویر کشیدن و طراحی الگوهای آتی کاربری اراضی؛
4- به تصویر کشیدن و طراحی روندهای به کارگیری نیروی انسانی، ساخت و ساز خانه و رشد جمعیت برای بلوکهای سرشماری و زیرناحیه های تعریف شده بوسیله کاربر؛
What if? یک بسته نرم افزاری جامع است و این قدرت را به کاربر می دهد که کارهای برنامه ریزی را که در حال حاضر به هفته ها و حتی ماهها تلاش نیار دارند، بسیار سریعتر و آسانتر انجام دهد. استفاده از این نرم افزار بسیار آسان است و می توان آنرا نسبت به یک سری از داده ها و علاقه مندیها کاستومایز نمود. خروجی های این نرم افزار نقشه ها و گزارشهایی هستند که فهم آنها بسیار آسان است.
خلاصه ای از سیستم:
What if? شرایط آینده را دقیقاً پیشبینی نمی کند. ولی به صورت صریح و روشنی آنرا می توان یک ابزار برنامه ریزی وابسته به روش ها یا سیاست ها دانست که برای تعیین اینکه اگر گزینه های سیاستی و مدیریتی مهیا شوند و اگر فرضهای مربوط به آینده صحیح باشند، چه چیزی رخ خواهد داد. گزینه های سیاستی و مدیریتی در مدلی که شامل گسترش مرحله به مرحلۀ زیرساختهای عمومی و تکمیل و اجرای طرحهای دیگرکاربری اراضی یا قوانین منطقه بندی می توانند مد نظر قرار گیرند. فرضهای مربوط به آینده در مدلی که روندهای جمعیتی و به کار گیری نیروی انسانی در آینده و خصوصیات خانوار و تراکمهای توسعه ای پیش بینی شده را در بردارد می تواند مد نظر قرار گیرد.
What if? با برقراری ارتباط و ایجاد توازن مابین استفاده از، تقاضا برای، تناسب اراضی برای استفاده های مختلف در مکانهای متفاوت الگوهای کاربری اراضی را طرح ریزی کرده و به تصویر می کشد. طرحهای و پیش بینی های دیگر برای آینده منطقه مورد مطالعه می تواند با تعریف و تعیین تناسب ها و تقاضاهای دیگر و سناریوهای تخصیص متفاوت بررسی شده و مشخص گردد. به عنوان مثال سناریوی روند یا Trend می تواند تاثیرات مداوم سیاستهای توسعه ای جاری را مشخص نماید. از سوی دیگر یک سناریوی حفاظت محیطی می تواند اثر شدید سیاستهایی را که به شدت رشد وتوسعه را در نواحی خوش منظر و زمینهایی که برای استفاده های زراعی تناسب بالایی دارند، محدوه می کند را اعمال نماید. فرضهای تحت این سناریو و سناریوهای دیگر برای تلفیق دامنه ای از دیدها و پیش بینی های متفاوت برای آینده منطقه مورد مطالعه می توانند به آسانی تغییر یافته و یا اصلاح شوند.
نتایجی که با در نظر گرفتن این سناریوهای متناوب ایجاد می شوند حالات عینی و قابل درکی از نتایج محتمل فرضها و گزینه های پایه ای سناریو را مهیا می سازد.
What if? یک نرم افزار مستقل است که در عین حال می تواند با هر نسخه ای از ArcView وArcGIS و یا هر نرم افزار جی آی اسی که از Shape File ها استفاده می نماید، کار کند.
خروجی های What if?
نرم افزار What if? می تواند برای طرح ریزی کاربری اراضی، جمعیت و به کارگیری نیروی انسانی در بلوکهای سرشماری، تقسیمات سیاسی، مناطق تحلیل ترافیک و … در ایالت متحده استفاده شود. خروجی هایی که برای کشورهای دیگر قابل دسترسی هستند به ماهیت و نوع داده هایی که در آن کشورها قابل دسترسی هستند بستگی دارد.
کاربری آتی اراضی
What if? به کاربر اجازه می دهد نقشه هایی را که نشان دهنده کاربری های طرح ریزی شده اراضی برای دوره های حداقل 5 ساله است را تولید کند. این نرم افزار همچنین گزارش ها و Shape File هایی که کاربریهای طرح ریزی شده اراضی برای زیر ناحیه هایی مانند بلوکهای سرشماری، تقسیمات سیاسی و مناطق تحلیل ترافیک را نشان می دهند را تولید می کند.
ساخت و ساز و جمعیت در آینده
What if? به کاربر اجازه می دهد که گزارش ها و Shape File هایی که اطلاعات مربوط به ساخت و ساز خانه و جمعیت در زیرناحیه های داخل منطقه مورد مطالعه را نشان می دهد، ایجاد کند. این اطلاعات به قرار زیر می باشند:
1. جمعیت کل
2. جمعیت گروه اجاره نشین ها
3. تعداد خانوارها
4. تعداد مساکن
5. تعداد مساکن خالی از سکنه
6. نرخ خالی از سکنه شدگی مساکن
7. متوسط اندازه خانوار
در این گزینه (Future Population and Housing Option) علاوه بر تمام داده هایی که در land use data option استفاده می شود، به اطلاعات مربوط به ساخت و ساز خانه و اطلاعات جمعیتی هم نیاز است.
به کار گیری نیروی انسانی در آینده
What if? شما را قادر می سازد گزارش ها و Shape File هایی که نشان دهنده به کارگیری برنامه ریزی شده نیروی انسانی در محل کار مشخص و در زیر ناحیه معین است را ایجاد نمایید. بخشهای استخدامی و به کارگیری نیروی انسانی در نظر گرفته شده در این نرم افزار به شرح زیر هستند.
1. کشاورزی و بخش معدن؛
2. ساخت و ساز؛
3. صنعت؛
4. حمل و نقل، ارتباطات و تسهیلات شهری؛
5. عمده فروشی؛
6. خرده فروشی؛
7. سرمایه گذاری، بیمه و بخش املاک؛
8. ادارات دولتی.
منابع و مآخذ
•خويي، زيبا، عسگري، علی و رفيعيان، مجتبی، زمستان۱۳۸۴،كاربرد سيستم پشتيباني برنامه ريزيWhat if ?در برنامه ريزي كاربري زمين ناحيه اي با هدف حفاظت از اكوسيستم طبيعي و زمينهاي كشاورزي، مجله محيط شناسي، شمارة۳۸، صفحه۹۲- ۸۱
•رازانی، اسد و عسگری، علی، تابستان1382، برنامه¬ریزی کاربری اراضی شهری با استفاده از سیستم پشتیبانی برنامه ریزی What if
عسگری، علی. رخشانی، پدرام. برنامه ریزی کاربری اراضی شهری (سیستم ها و مدل ها). همدان. انتشارات نور علم. چاپ اول: 1381.
رازانی، اسد. پایان نامه کارشناسی ارشد. معرفی و بررسی مدل what if
در برنامه ریزی کاربری اراضی شهری. دانشگاه تربیت مدرس.
نوشتن نظر