ویلاسازی در شمال کشور اوج گرفته و در سالهای اخیر ساخت و ساز در جنگلها و مراتع آنچنان افزایش یافته است که گویی دیگر جنگلی در شمال کشور وجود ندارد و فقط درخت باقی مانده است. به گفته هادی کیادلیری منابع طبیعی ۸۳ درصد سطح کشور را به خود اختصاص دادهاند و حال این منابع با مشکلات زیادی همراه هستند. حیات وحش، مراتع و جنگلها رو به نابودی رفتهاند و دیگر جنگلی باقی نمانده است. در این شرایط راهکار بهبود مراتع، یکی شدن و همکاری سازمانهای ذیربط است. سازمانهایی که باید برای یک هدف واحد و حفظ محیط زیست حرکت کنند و به جای اینکه در مقابل یکدیگر باشند در کنار یکدیگر باشند. بیبرنامگی در شمال کشور به ویژه در بخش ساخت و ساز آنچنان زیاد است که این مشکلات هم از نظر عوارض طبیعی و هم مدیریتی در سطح کلان به خوبی دیده میشود. علاوه بر این مشکلات از نظر مسائل فرهنگی تا فرا سازمانی گسترش یافته است. در ادامه گفتوگوی تجارت فردا با رئیس انجمن جنگلبانی ایران درباره کاهش ساختوسازها در جنگلها را میخوانید
طی سالهای اخیر ساخت و ساز در جنگلهای شمال کشور به شدت افزایش یافته است، حال چگونه میتوان این ساخت و سازها را کاهش داد و راهکار چیست؟
ساخت و ساز ویلا در جنگلهای شمال کشور موضوع تازهای نیست، ویلاسازی در کشور به ویژه در جنگلهای شمال کشور در حال حاضر به اندازهای به منابع طبیعی و حیات وحش آسیب وارد کرده که دیگر جنگلی وجود ندارد و همه طبیعت جنگلهای شمالی کشور تبدیل به درخت شده است. اکنون نیز این ویلاسازیها در جنگلهای مازندران افزایش یافتهاند. متاسفانه در این میان نه اهرمهای قانونی لازم و نه ضمانت اجرایی لازم وجود دارد. همچنین فشارهای لازمی که باید به این ساخت و سازها وارد شود نیز وجود ندارد. در حال حاضر نهتنها ناظری بر این نوع ساخت و سازها وجود ندارد بلکه کسانی که در این امر دخیل هستند هم اطلاعاتی از منابع طبیعی ندارند و نمیدانند چگونه باید این منابع را حفظ کنند. بنابراین ابتدا باید این مناطق شناسایی شوند.
در حال حاضر جنگل چندانی برای شمال کشور باقی نمانده است و همه در حال ساخت و ساز هستند. این در حالی است که متولی نظارت و جلوگیری از این ساخت و سازها سازمان جنگلها و مراتع و آبخیزداری کشور است، اما متاسفانه این سازمان آنچنان که باید برش ندارد یا ابزارهای برخورد آنچنانی با سازندگان در دست ندارد. بنابراین باید همه ارگانها و سازمانهای ذیربط با یکدیگر همکاری کنند. دیده میشود که در مواردی وقتی سازمان جنگلها با این ساخت و سازها برخورد میکند دیگر ارگانها خود را کنار میکشند و بنابراین عدهای از مردم و سازندگان با این سازمان دشمن میشوند و فکر میکنند مقصر اصلی این سازمان است در حالی که برعکس این موضوع رخ داده است.
در این میان دست این سازمان آنچنان که باید باز نیست و چندان قادر به انجام کارهای برخوردی و واکنشی نیست. این امر هم از دو دلیل نبود قدرت کافی و نبود برنامه و هدف جامع برای محیط زیست نشات میگیرد. بدین صورت که سازمان جنگلها قدرت اجرایی لازم را ندارد، در حالی که خود سازمان هم به این موضوع واقف است که به صورت صد درصد تصمیمگیرنده نیست. علاوه بر این موارد طرح و برنامهای هم برای محیط زیست این مناطق وجود ندارد و حتی ساخت و سازهای با حجم زیاد هم مورد توجه قرار نمیگیرد. متاسفانه در ساخت و سازهای جنگلهای شمال کشور نهتنها معماری مناسبی دیده نمیشود بلکه معماری و نوع ساخت و ساز با محیط زیست و طبیعت نیز همخوانی ندارد.
در مواردی حتی در جنگل یا در نزدیکی ساحل ساخت و سازهای چندین طبقه مجوز میگیرند و نمیدانیم که داستان از کجا نشات میگیرد و چه کسانی پشت پرده این مجوزها هستند. این موضوع آنچنان بدون برنامه شده است که حتی برای توریسم هم جذابیتی ندارد، این ساخت و سازها آنچنان افزایش یافتهاند که مسافران و توریستها نمیتوانند از جنگل و ساحل لذتی ببرند. طی سالهای اخیر هر کسی در کنار ساحل و در دل جنگل ساخت و سازی انجام داده است و هیچ نظارتی هم از سوی متولیان نشده است.
در این مدت نه وزارت راه و شهرسازی، نه سازمان جنگلها و مراتع و آبخیزداری کشور هیچیک در این باره دخالتی نداشتند و هر روزه تعداد سازندگان بیشتر شده است. متاسفانه ساخت و سازها تا جایی پیش رفت که نهتنها محیط زیست از بین رفت، بلکه در معماری و ساخت و ساز هم آنچنان که باید به محیط زیست احترام گذاشته نشد و بدون هیچ همخوانی با طبیعت پیش رفتیم. در این بین نیز در جریان این ساخت و سازها هر ارگانی ساز خود را میزند و هر بخشی هم حمایت خود را از این ساخت و سازها دارد، که این امر باعث افزایش آسیب به جنگلهای کشور شده است.
حال با وجود افزایش ساخت و ساز ویلا در جنگلهای کشور و اینکه به تازگی رئیس سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور در بخشنامهای به ادارات کل منابع طبیعی سراسر کشور خواستار برخورد جدی با هرگونه تصرف غیرقانونی و ساخت و سازهای غیرمجاز در اراضی ملی شده است، راهکار چیست؟ آیا میتوان این برخوردها را مثبت ارزیابی کرد یا اینکه این برخوردها بیشتر منجر به افزایش ساخت و سازها میشود؟
در این موارد اولین کاری که میتوان انجام داد این است که مردم سازمان جنگلها را به رسمیت بشناسند و همکاریهای لازم را در زمینه خرید و فروش زمینها و ساخت و سازها داشته باشند. در این میان اگر کارشناسان نظراتی ارائه میکنند، این نظرات شنیده شود و مورد تامل سازمان قرار گیرد. اما متاسفانه تنها کاری که در این موارد انجام نمیشود کارشناسی نشدن امور است. حال دومین مساله این است که باید در ابتدا سازمان جنگلها و مراتع و آبخیزداری کشورها این ساخت و سازها را به رسمیت بشناسد تا بتواند در جهت رسیدگی به این مشکلات اقدام کند.
بدین صورت که اگر کارشناسانی در سازمان جنگلها نظراتی ارائه میکنند این نظرات از سوی هیچ جناحی نباشد و برای اجرای امور فشاری وارد نشود. این نظرات کارشناسی فقط در جهت چگونگی جلوگیری از ساخت و سازها و نحوه ساخت و ساز نیست، بلکه این نظرات باید با هدف باشد. هدفی که باید در ابتدا مشخص شود که چرا باید جلوی ساخت و سازها را گرفت یا اینکه مقاومت سازمان برای کاهش ساخت و سازها با چه هدفی همراه است.
آیا این اهداف در جهت حفظ محیط زیست است یا خیر؟ به هر حال باید این ساخت و سازها به گونهای باشد تا سلامت زمین حفظ شود. احساس میکنم هنوز ضرورت حفظ این مناطق درک نشده است و آگاهی ممکن تا اندازهای نیست که بتوان تصمیم زیستمحیطی گرفت. اگر این آگاهی وجود داشت حساسیت بسیار بیشتر از این موارد بود. در حال حاضر ساخت ویلا در شمال کشور آنچنان افزایش یافته است که نهتنها بافت منطقه تغییر کرده است بلکه بافتی جدید با ساختن آپارتمانهای چندین طبقه گسترش یافته است. به طور مثال در منطقه رامسر به جای ویلاسازی حجم قابلتوجهی جمعیت به این سمت آمده است و آپارتمانهای چندین طبقه مجوز ساخت گرفتهاند و شکل محیط زیست را تغییر دادهاند.
حال باید در نظر داشت که این آپارتمانها بر چه اساس و معیاری ساخته میشوند و چگونه توانستهاند عمق جنگل را تخریب کنند. گاهی گفته میشود این زمینها دست دامداران و کشاورزان آن منطقه است و این افراد متولی فروش آنها هستند، اما آیا این افراد به عمق جنگلها هم رفتهاند و مالک همه طبیعت هستند؟ یا اینکه باید کمی فکر کرد که دستهایی دیگر در این میان حضور دارند؟ در این میان سوال به وجود آمده این است که هنوز مشخص نیست نظارت بر این ساخت و سازها بر عهده چه کسی است. متاسفانه سازمان جنگلها ابزار و توان و کارشناس لازم را برای برخورد با اینگونه ساخت و سازها ندارد.
در حال حاضر برخی ساخت و سازهایی در حال انجام است که هیچ مجوزی ندارند. سازمان به تنهایی مقصر نیست و تمام ارگانهای دخیل در این امر سود میبرند. در این میان هر یک به دنبال منافع خود هستند و در تخریب محیط زیست مقصرند، در حال حاضر که این ساخت و سازها به صورت جدی در حال انجام است باید قوه قضائیه هم وارد میدان شود و به کمک محیط زیست آید.
متاسفانه در بخش ساخت و سازها افراد نهچندان متخصص وارد میدان شدهاند. اما نه کسی از آنها بازخواستی میکند و نه اینکه مجوزی خواسته و نظارتی برقرار میشود. گاهی تنها زور و قدرتمان را به رخ ضعیفان میکشیم و جایی که باید صحبت نمیکنیم و به راحتی قانون را دور میزنیم.
در وهله اول سازمان جنگلها باید خود را پالایش کند و کلیه ارگانهای مربوطه با آن هماهنگ شوند و طوری وانمود کنند که سازمان در مقابل مردم است و فکر میکنند دشمنشان هستند. بنابراین به دلیل اینکه ارگانها وانمود میکنند در حال توسعه روستاها هستند، سازمان جنگلها به عنوان دشمن سازندگی شناخته میشود در حالی که سازندگان میخواهند با نام توسعه به منافع خود دست یابند. سازندگی و توسعه به این صورت نیست و برخی آمدهاند با نام توسعه اقتصادی ساخت و ساز در جنگلها را رواج دادهاند. این افراد میخواهند با توسعه اقتصاد مردم روستاها منافع خود را تضمین کنند در صورتی که توسعه به این صورت اجرایی نمیشود.
در سالهای اخیر میزان ساخت و ساز در شمال کشور افزایش یافته است و اکثر شهرنشینان سعی دارند ویلا یا خانهای در شمال کشور داشته باشند، آیا آماری از درصد رشد این ساخت و سازها در دست است یا اینکه در این مدت چه تاثیرات منفی بر محیط زیست و حیات وحش شمال کشور وارد شده است؟
نمیتوان به صورت دقیق گفت که هر منطقه چند درصد افزایش ساخت و ساز داشته است. اما آنچه به راحتی میتوان اشاره کرد غیرقابل جبران و غیر قابل بازگشت بودن منابع طبیعی است.
به عنوان مثال تخریب شمال کشور تخریب فرهنگی است. اینکه این افراد با چه مجوزی در حال ساخت و ساز هستند، اینکه حتی دلشان هم برای طبیعتی که در آن زندگی میکنند نمیسوزد و در حال تخریب آن هستند، بسیار ناراحتکننده است. باید توجه داشت که در کنار این ساخت و سازها مشکلات دیگری همچون قاچاق چوب، مصالح ساختمانی و هزاران مساله دیگر رشد میکند و سازندگان به دنبال منافع خود هستند.
متاسفانه در سالهای اخیر یکی از بیشترین لطماتی که به طبیعت وارد شده در شمال کشور بوده است. به طور مثال در حال حاضر سد سیاهبیشه که دارای دیدی جذاب بوده است از بین رفته و به عبارتی نابود شده است چرا که هدف از سازندگان اطراف این سد توسعه ساخت و ساز در آن منطقه بوده است.
در سالهای اخیر خرید ویلا سرعت زیادی پیدا کرده و در شمال کشور به صورت یک مد درآمده است. برخی حتی برای تفریحات یک هفتهای در سال ویلا میخرند، برای جلوگیری از این روند و کاهش این ساخت و سازها چه کاری باید انجام داد؟
متاسفانه این ساخت و سازها هیچ برنامه و طرحی ندارد. باید این ساخت و سازها در قالب خاص و طرحی همگام با محیط زیست باشد. در این سالها منابع طبیعی و حیات وحش در شمال کشور آسیب جدی دیدهاند و به عبارتی برای همیشه نابود شدهاند. شاید بتوان در یک کلام گفت دیگر در شمال کشور جنگل وجود ندارد و فقط چند درخت و ویلاهای متعدد وجود دارد. حیات وحش از بین رفته است و دیگر حتی ببر و پلنگی در جنگلها و مراتع دیده نمیشود.
آیا در صورت همکاری دولت در برخورد با ساخت و سازها و سر و سامان دادن آنها این موضوع بهبود مییابد یا اینکه امکان کاهش ساخت و سازها فراهم میشود؟
منظور از همکاری همه ارگانها این است که برای کاهش این نوع ساخت و سازها همه ارگانها با یکدیگر هممسیر شوند نه اینکه در مقابل یکدیگر باشند. نظرات کارشناسی را بشنوند و با محیط زیست همگام شوند. چرا که باید کمی واقعبین بود و در نظر داشت که کشور رو به خشکسالی و مشکلات محیط زیستی است و در حال حاضر اولویت اول کشور مشکلات زیستمحیطی شده است.
بنابراین باید همه ارگانها بدانند که سلامت محیط زیست در درجه اول است، اما با این وجود هر یک به کار خود میپردازند و نظر کارشناسی را نمیپذیرند. در این میان نقش نیروهای اجرایی و انتظامی بسیار تاثیرگذار خواهد بود. اگر دولت خود تفریحاتی برای مردم در نظر میگرفت و امکانات و تسهیلاتی برای آنها داشت، شاید تا این اندازه خصوصیسازی و حضور مردم در طبیعت مشکلساز نمیشد.
بنابراین باید در ابتدا برنامه ساخت و سازها مشخص شود. اگر هدف ایجاد گردشگری باشد باید در ابتدا امکانات لازم در شهرها فراهم شود و ساخت و سازها نیز کنترلشده صورت گیرد تا هر کسی وارد مراتع و محیط زیست نشود و بخواهد ساخت و سازی راه اندازد و این چنین مشکلات ایجاد شود.
در حال حاضر هم این موضوع تا حدودی طبیعی است. وقتی مردم مکانهایی برای تفریح ندارند به سمت ساخت و ساز خصوصی میروند و این مشکلات ایجاد میشود و حال محیط زیست هر روز بدتر میشود. از طرف دیگر دولت باید امکاناتی برای مردم فراهم کند و تسهیلاتی در اختیارشان قرار دهد که متاسفانه این موضوع کمتر دیده شده است.
در مواردی دیده میشود که ویلایی لوکس در منطقهای ساخته میشود که فقط برای استفاده یک هفته در سال است و این ظلم بزرگی به طبیعت است که برای استفاده چند روزه این همه مصالح وارد شده است و منابع طبیعی از بین رفتهاند. با وجود مجوز این ساخت و سازها مشکلات زیستمحیطی نیز بیشتر میشود و چوبسوزی و قاچاق آن هم افزایش مییابد، در مقابل نیز این ساخت و سازها به کسانی که مجوز میدهند هم رخنه میکند و در مواردی به داخل سازمانها نفوذ میکند.
بیبرنامگی در شمال کشور به ویژه در بخش ساخت و ساز آنچنان زیاد است که این مشکلات هم از نظر عوارض طبیعی و هم مدیریتی در سطح کلان به خوبی دیده میشود. علاوه بر این مشکلات از نظر مسائل فرهنگی تا فرا سازمانی گسترش یافته است. نگاه به ساخت و ساز در جنگلها و مراتع نباید فقط به رسانهها معطوف شود بلکه باید فرهنگ این موضوع در میان مردم ایجاد شود و اجازه تخریب جنگلها از سوی مردم داده نشود.
سازمان جنگلها و مراتع و آبخیزداری کشور به تازگی بخشنامهای برای برخورد با این سازندگان داده است، این موارد برخوردی تا چه اندازه میتوانند برای حفظ منابع زیستمحیطی موثر باشند؟ آیا اخذ جریمه از این افراد برای ادامه ندادن ساخت و سازها کافی است؟
خیر، سازمان جنگلها آنچنان که باید برش ندارد و نمیتواند کار را پیش ببرد. در جریان هستم که این سازمان نه کارشناس به تعداد کافی دارد و نه از نظرات کارشناسان استفاده چندانی میکند.
انگار جنگلها به حال خود رها شدهاند. متاسفانه در شرایط کنونی حدود 50 درصد جنگلهای کشور بدون برنامه و طرح هستند. به همین دلیل زمینخواری افزایش یافته است و همه این موارد مزید بر علت شده است، همگی دست به دست هم دادهاند تا این اکوسیستم کشته شود.
واگذاری 4 میلیون هکتار ازجنگل های شمال برای ساخت و ساز در25سال گذشته
تهران-ایرنا-آمارها نشان می دهد از 6.5 میلیون هکتار جنگل های هیرکانی شمال ایران در نیم قرن گذشته اکنون 1.9 دهم میلیون هکتار باقی مانده است که از این میزان 800 هزار هکتار آن مخروبه و در 25 سال گذشته 4 میلیون هکتار نیز برای ساخت و ساز به بخش خصوصی واگذار شده است.
امسال برای اولین بار هشتم مرداد ماه به عنوان روز ‘ صیانت از جنگل ‘ و با شعار ‘جنگل رمز حیات’ از سوی کارگروه مشترک سازمان حفاظت محیط زیست و رسانه ملی تعیین شد.
داشتن جنگلی پویا و زایشی به منزله ادامه زندگی سالم و با نشاط است زیرا محققان محیط زیست معتقدند، جنگل چیزی بیش از یک محیط طبیعی با تعدادی درخت است اما متاسفانه در چند سال گذشته شاهد از بین رفتن وسعت زیادی از جنگل ها هستیم.
تخمین زده می شود دو سوم از جنگل های جهان در بین 10 کشور توزیع شده که ایران نه تنها در میان این کشورها نیست بلکه در بخشی از جهان واقع شده که دارای پوشش جنگلی کم است.
جنگل های ایران
جنگل های ایران که 8.8 درصد مساحت کشور را تشکیل می دهد، از نظر مدیریتی به دو گروه جنگل های شمال و جنگل های خارج از شمال تقسیم می شود.
جنگل های شمال به تمام ناحیه رویشی هیرکانی و خزری اطلاق می شود و جنگل های خارج از شمال نیز در 4 ناحیه رویشی دیگر قرار دارد.
سطح جنگل های ایران
ایران دارای انواع جنگل از جمله انبوه، نیمه انبوه، تنک، ماندابی و دست کاشت است که وسعت هر کدام به هکتار به ترتیب به شرح زیر است:
جنگل انبوه 1780290
جنگل نیمه انبوه 3468312
جنگل تنک 8100842
جنگل ماندابی 25760
جنگل دست کاشت 943858
جمع: 14319063
وضعیت جنگل های کشور بسیار نگران کننده است
محمد درویش عضو هیات علمی بخش بیابان موسسه تحقیقات سازمان جنگل ها و مراتع روز پنجشنبه در گفت و گو با خبرنگار علمی ایرنا با بیان اینکه وضعیت جنگل های کشور بسیار نگران کننده است، گفت:آمارها نشان می دهد تا نیم قرن پیش وسعت جنگل های هیرکانی در شمال کشور 6.5 میلیون هکتار بوده اما اکنون به 1.9 دهم میلیون هکتار رسیده است که از این میزان هم 800 هزار هکتار آن مخروبه است.
وی افزود: سهم سرانه هر ایرانی از جنگل 18 صدم هکتار است در حالی که در دنیا این سهم 8 دهم هکتار است با این حساب میزان حساسیت ما نسبت به حفاظت از جنگل ها باید 4 برابر متوسط جهانی باشد که باید خودش را در قوانین و آموزش ها نشان دهد.
درویش ادامه داد: قدرت و اقتدار سازمان های متولی طبیعت و منابع طبیعی بسیار ضعیف است توان مالی ، سخت افزاری و نرم افزاری این سازمان ها نسبت به وظیفه خطیری که دارند ناچیز است، این سازمان ها حتی توان خرید یک بالگرد برای اطفای حریق در جنگل ها را ندارند اگر هم آنرا بخرند از هزینه نگهداری آن بر نمی آیند.
وی تاکید کرد: تمام این عوامل دست به دست هم دادند و موجب شد که اکنون وضعیت جنگل های کشور به فاجعه نزدیک شود.
درویش گفت: چند سالی است که شاهد افزایش و بروز سیل های متوالی در شمال کشور هستیم که علت اصلی آن از بین رفتن پوشش های جنگلی و در بالادست آن نابودی مراتع است، مراتع به زمین های کشاورزی و این زمین ها به مرور به ویلا تبدیل شدند.
وی افزود: بررسی ها نشان می دهد در مدت 25 سال گذشته 4 میلیون هکتار از اراضی طبیعی برای ساخت و ساز به بخش خصوصی واگذار شده است که این نشان می دهد دستگاه های متولی در این زمینه درست عمل نکردند بنابراین از مردم عادی چه انتظاری می توان داشت.
مدیر کل دفتر آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست به طرح ‘ آیش ‘ برای جنگل های کشور اشاره کرد و گفت: جنگل های کشور به 5 تا 10 سال استراحت نیاز دارد تا توان خود را دوباره بازیابد، کارهای نهایی این طرح انجام شده و آماده تصویب است، بر اساس این طرح بهره برداری از جنگل در این مدت تعیین شده متوقف می شود.
وی افزود: برخی آمارها نشان می دهد نرخ بیابان زایی در کشور 1 درصد است و سالانه 50 هزار هکتار از رویشگاه های جنگلی کشور در حال نابودی است از این رو حفاظت از عرصه های جنگلی نیازمند عزمی جدی از سوی مسوولان و مردم است.
درویش گفت: سازمان حفاظت محیط زیست کارگروه مشترکی با رسانه ملی دارد که در جلسات مشترک آن نمایندگانی از سازمان جنگل ها مراتع و آبخیزداری نیز حضور دارند که در آخرین جلسه، رسانه ملی اعلام کرد آمادگی دارد حفاظت از جنگل را در قالب یک جنبش اجتماعی با مردم مطرح کند.
وی افزود: بر این اساس 8 مرداد برای اولین بار روز ‘ صیانت از جنگل ‘ با شعار ‘ جنگل رمز حیات’ تعیین شد و قرار شد در این روز برنامه های متنوعی در این زمینه از طریق رسانه ملی و رادیو پخش شود.
درویش ادامه داد: برای این روز برنامه ها و کلیپ های زیادی تهیه و به رسانه ملی داده ایم، همچنین قرار است پیام های محیط زیستی در تمام روز زیرنویس شود.
مدیر کل دفتر آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست گفت:همچنین از تمام سازمان های مردم نهاد زیست محیطی سراسر کشور خواستیم تا در این روز اقدام به پاکسازی جنگل منطقه خود کنند و برای طبیعت گردان از اهمیت حفظ محیط زیست بگویند.
اهمیت و فواید جنگل ها
تولید اکسیژن، جذب گرد و غبار، گازکربنیک و دیگر گازهای شیمیایی موجود در هوا و حفظ تنوع زیستی برخی از فواید جنگل است؛ جنگل های بارانی به تنهایی خانه میلیون ها گونه هستند که بسیاری از آنها تا به حال شناخته و مطالعه نشده اند.
بیش از نیمی از 10 میلیون گونه گیاهان، درختان و حشراتی که در جهان یافت می شود، در جنگل های بارانی گرمسیری زندگی می کنند.
جنگل زدایی
سالها است که به بهانه های مختلف شاهد از بین رفتن درختان هستیم، نابودی درختان به روش های مختلف که بسیاری از آنها قابل پیشگیری است انجام می شود؛ مانند قطع آنها با منظور ساخت و ساز و یا سوزاندن، در بسیاری موارد مقاصد اقتصادی و تقاضا برای تهیه خمیر کاغذ، چوب برای مبلمان و وسایل خانه نیز موجی می شوند تا درختان زیادی قطع شوند.
بررسی عکس های هوایی دوره 50 ساله 1334 تا 1386 توسط سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور نشان می دهد به طور متوسط سالانه دو هزار و 867 هکتار از جنگل های شمال ایران تخریب شده است که اگر این رویه ادامه پیدا کند تا 50 سال آینده در بسیاری از نقاط شمال ایران آثاری از جنگل های بازمانده از دوران سوم زمین شناسی نخواهیم داشت.
آتش سوزی
آتش سوزی یکی دیگر از عوامل تخریب جنگل است، هرساله میلیون ها هکتار از جنگل های سراسر دنیا در آتش سوزی ها نابود می شوند، این آتش سوزی ها نه تنها ساختار و ترکیب جنگل ها را تغییر می دهند، بلکه می توانند جنگل ها را به روی گونه های مهاجم باز کنند، تنوع بیولوژیکی را تهدید کنند، چرخه های آب را تغییر دهند و خاک را فرسایش دهند. متاسفانه در ایران 95 درصد آتش سوزی های جنگل در اثر خطای انسانی رخ می دهد که آماری تکان دهنده است.
برای حفاظت از جنگل ها چه کارهایی می توان انجام داد
به اعتقاد کارشناسان، بدون شک با توجه به وسعت و سرعت تخریب جنگل ها، دولت ها و سطوح سازمانی، قوه مقننه و قضاییه هر یک باید در چارچوب وظایف خود برای توقف جنگل زدایی و محافظت از آن تلاش کنند. یعنی قوانین و دستورالعمل ها در محافظت از جنگل ها تدوین و به طور کامل و بدون اغماض اجرایی شود، البته در این میان نقش عموم مردم نیز بسیار مهم است.
ایران دارای پوشش جنگلی کمی است به دلیل اینکه جنگل ها کمتر از 10 درصد سطح سرزمین را پوشانده است، با این حال این جنگل ها بخش عمده ای از تنوع زیستی کشور را دربر می گیرند.
تهدیدات تنوع زیستی در جنگل هیرکانی
با وجود غنا و تنوع زیستی بالا در جنگل هیرکانی، بین سال های 1955 و 2000 (از1334 تا 1379) این جنگل ها تقریبا نصف شدند؛ یعنی از 3.4 میلیون هکتار به 1.85 میلیون هکتار رسیده اند، این امر موجب کاهش شدید تنوع زیستی شد.
جنگل تراشی
به اعتقاد کارشناسان دلایل اصلی جنگل زدایی شامل جنگل تراشی، تغییر کاربری ها (به کشاورزی و شهرک سازی) و دامداری بی رویه است. تراکم جمعیت (126 نفر در کیلومتر مربع) و افزایش این گونه فعالیت ها منابع طبیعی جنگل هیرکانی را تحت فشار زیادی قرار داده است.
جنگل ها همچنین توسط خرده کشاورزان پاکتراشی می شوند تا تبدیل به زمین کشاورزی شوند. این امر به دلیل آن است که اراضی تحت مالکیت مردم معمولا کوچک است (برای مثال در مازندران یک خانواده به طور متوسط 6 هکتار زمین دارد) و زمانی که خانواده بزرگ است (مثلا 6-5 نفر به طور متوسط)، مساحت زمین برای آن که بتواند از یک خانواده حمایت مالی کند کم می شود.
توسعه اقتصادی ناهماهنگ
در بیشتر مواقع، توسعه اقتصادی موجب کاهش تنوع زیستی می شود به دلیل آن که سیستم های تصمیم گیری در دولت نیازهای مربوط به مدیریت تنوع زیستی را در نظر نمی گیرند. آنها همچنین خدمات اکوسیستمی متنوعی را که جنگل ها ارایه می دهند در نظر نمی گیرند و هزینه های محیط زیستی توسعه را محاسبه نمی کنند.
تغییرات آب و هوا
در دراز مدت، تغییرات آب و هوا تهدیدات جدیدی را ایجاد می کند. در طول نیم قرن اخیر، متوسط دمای سالیانه از 1.28 درجه به 2.45 درجه افزایش یافته است، تخریب جنگل در اثر تغییرات آب و هوا تشدید می شود که این مساله کیفیت زیستگاهی را کاهش می دهد.
وسعت جنگل های دنیا
10 کشور جهان شامل روسیه، استرالیا، برزیل، کنگو، کانادا، اندونزی، آمریکا، پرو، هند و چین، 75 درصد کل جنگل های جهان را در اختیاردارند، روند جنگل زدایی در دنیا از 1992 که کنفرانس ریو برگزار شد، رو به کاهش است.
درباره وسعت کل جنگل های ایران در گذشته دور اطلاعات دقیقی در دست نیست، آثار و شواهد تاریخی در گوشه و کنار کشور، یادداشت های مورخان ایرانی و خارجی و همچنین بقایای جنگل های مخروبه امروزی در مناطق مختلف کشور این نظریه را تایید می کند که ایران در گذشته دارای جنگل هایی به مراتب وسیع تر و مرغوب تر از امروزه بوده است.
بر اساس آمارهای اعلام شده فائو در سال 2001 ، سطح جنگل های ایران نسبت به کل کشور در قاره آسیا به طور میانگین 19 درصد بوده اما امروزه فقط صاحب یک سوم آن هستیم. با توجه به این موضوع می توان اذعان کرد که در زمان ایران باستان حداقل 20 درصد سطح کشور ما پوشیده از جنگل بوده است.
اولین برآورد در مورد جنگل های ایران را در سال 1321 مرحوم مهندس کریم ساعی انجام داده است که 19.5 میلیون هکتار بوده است. ساعی در سال 1329 در دومین برآورد خود سطح جنگل های ایران را 18.7 میلیون هکتار عنوان کرد.
با توجه به این آمارها می توان گفت که جنگل های کشور در حال کاهش بوده و این روند همچنان ادامه دارد.سرانه جنگل در ایران برای هر نفر 2 دهم در هکتار است در حالی که میانگین جهانی آن حدود 0.7 هکتار است.
بر اساس تعریف فائو مناطقی که حداقل تاج پوشش آن 10 درصد به بالا باشد و توده جنگلی کمتر از نیم هکتار و درختان و درختچه ها کمتر از 5 متر نباشد جنگل محسوب شده و مساحت جنگل های ایران را 11 میلیون و 74 هزار و 554 هکتار تخمین زده است، اما بر اساس تعریف سازمان جنگل ها که حداقل تاج پوشش 5 درصد به بالا درنظر گرفته شده است، وسعت جنگل های ایران حدود 14 میلیون هکتار است.
نواحی رویشی ایران
ایران دارای پنج ناحیه رویشی هیرکانی (خزری) با مساحت 1967316 هکتار، رویشی ایرانی – تورانی به مساحت 4032747 هکتار، ارسبارانی به مساحت 200000 هکتار، زاگرسی به مساحت 6000000 هکتار و خلیج -عمانی به مساحت 2119000 هکتار است.
کمیته صیانت از جنگل های کشور
در راستای تاکیدات مقام معظم رهبری در سخنرانی 17/12/93 مبنی بر صیانت از محیط زیست و جنگل های کشور و پیرو تاکیدات رییس سازمان حفاظت محیط زیست، کمیته صیانت از جنگل های کشور در دفتر زیستگاه ها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط زیست تشکیل شد.
اهداف کلی کمیته صیانت از جنگل های کشور
بررسی طرح تنفس حداقل 10 ساله جنگل های شمال کشور و قطع بهره برداری های چوبی، میراث طبیعی جهانی و بررسی چالش های پیش رو دو سازمان حفاظت محیط زیست و جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور و موضوعات جاری اهداف کلی این کمیته است.
با توجه به اهمیت جنگل های هیرکانی این کمیته سه حوزه به نام حوزه توسکستان در استان گلستان، حوزه پلی رود در استان گیلان و حوزه دو هزار و سه هزار را شناسایی تا به تدرج پس از تکمیل مطالعات و جمع بندی به یونسکو برای ثبت جهانی ارسال شود.
*** اهم اقدامات اخیر سازمان حفاظت محیط زیست برای حفاظت از جنگل های کشور
تشکیل کارگروه صیانت از جنگل ها در معاونت طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست با حضور اساتید و صاحبنظران، تصویب برنامه بهینه سازی پایش،حفظ، بهره برداری و مدیریت جنگل های ایران در دولت (دی ماه 92)،پیگیری موضوع حذف تعرفه و موانع واردات چوب در دولت، جلب همکاری معاونت علمی و فناوری زییس جمهور برای در اختیار داشتن پهپاد به منظور نظارت بر مناطق طبیعی برخی از این اقدامات است.
توافق مشترک میان معاونت علمی، فناوری رئیس جمهور، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و سازمان حفاظت محیط زیست برای استفاده از خدمات هوایی نیروهای مسلح برای حفاظت از محیط زیست و مقابله با آتش سوزی جنگل ها ،اجرای مانورهای مقابله با آتش سوزی برای آموزش و آمادگی مامورین و جوامع محلی تاکنون در 11 استان از 19 استان حادثه خیز، ایجاد هماهنگی میان دستگاه های مرتبط در موضوع آتش سوزی جنگل ها از طریق دفتر معاون اول رییس جمهور، اختصاص دو میلیارد و 500 میلیون تومان اعتبار برای تجهیز بخشی از مناطق تحت پوشش سازمان حفاظت محیط زیست به امکانات اطفای حریق، پیگیری ارایه گزارش برنامه حفاظت از جنگل های بلوط در دولت و شورایعالی حفاظت محیط زیست و تصویب برنامه ها و اعتبارات لازم و همکاری با مقامات قضایی برای مقابله با تغییر کاربری و قاچاق چوب در جنگل های استان گیلان و مازندران از دیگر اقدامات سازمان محیط زیست در این زمینه است.
نوشتن نظر